Türkiye'de il ve ilçe düzeyindeki resmî istatistiklerin ana kaynağı Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)'dur. Ancak TÜİK'in yayımladığı veriler farklı sistemlerden, farklı takvimlerle ve farklı coğrafi düzeylerde gelir. Bu rehberde il verileriyle çalışırken bilmeniz gereken temel kavramları topladık.
Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS)
Türkiye'de nüfus, 2007 yılından bu yana klasik “sayım günü” yöntemi yerine Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi ile belirlenmektedir. Bu sistemde Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları ve ülkede yaşayan yabancılar, Ulusal Adres Veri Tabanı'ndaki yerleşim yeri adresleriyle ilişkilendirilir. Böylece nüfus her yıl kayıtlardan üretilir.
ADNKS sonuçları her yılın 31 Aralık tarihi itibarıyla hesaplanır ve genellikle bir sonraki yılın şubat ayında açıklanır. Bu nedenle “2024 nüfusu” dediğimizde 31 Aralık 2024 tarihli nüfusu kastederiz. Sistem; il, ilçe, belediye ve köy/mahalle düzeyinde nüfus, yaş, cinsiyet ve medeni durum gibi bilgileri sağlar.
İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması (İBBS)
Avrupa Birliği'nin NUTS sistemine uyumlu olarak 2002 yılında tanımlanan İBBS, Türkiye'yi üç düzeyde bölgelere ayırır:
| Düzey | Birim sayısı | Örnek |
|---|---|---|
| İBBS-1 | 12 bölge | TR1 İstanbul, TR5 Batı Anadolu |
| İBBS-2 | 26 alt bölge | TR51 Ankara, TR52 Konya–Karaman |
| İBBS-3 | 81 il | TR510 Ankara, TR521 Konya |
Bazı istatistikler (örneğin işgücü anketine dayanan işsizlik oranı) örneklem büyüklüğü nedeniyle il düzeyinde değil, İBBS-2 düzeyinde yayımlanır. Bu durumda aynı alt bölgedeki illerin tümü aynı değeri alır. Haritada komşu iki ilin işsizlik oranı birebir aynıysa sebebi genellikle budur. İBBS ile coğrafi bölgelerin farkını yedi coğrafi bölge ve İBBS yazımızda anlattık.
Veriye nereden ulaşılır?
- TÜİK Veri Portalı: Haber bültenleri, istatistik tabloları ve indirilebilir Excel dosyaları.
- Coğrafi İstatistik Portalı: İl ve ilçe düzeyindeki göstergelerin harita ve tablo olarak sunulduğu TÜİK servisidir. Batlamyus'taki il göstergelerinin büyük kısmı buradan çekilir.
- MEDAS (Merkezi Dağıtım Sistemi): Ayrıntılı sorgularla özel tablolar oluşturmaya yarar.
- OECD Regional Statistics: Türkiye'nin 81 ili OECD'de TL3, 26 alt bölgesi TL2 düzeyinde yer alır. Yaş yapısı ve bölgesel ekonomi verileri uluslararası karşılaştırma sağlar.
TÜİK verisiyle çalışırken sık yapılan hatalar
- Farklı yılları karıştırmak: Bir göstergenin 2023, diğerinin 2021 verisiyle oran hesaplamak.
- Revizyonları gözden kaçırmak: GSYH gibi bazı seriler geriye dönük güncellenir. Eski bir tablodan aldığınız değer güncel yayınla farklı olabilir.
- Sınır değişikliklerini unutmak: 2012'den sonra büyükşehir düzenlemesiyle birçok ilde belde ve köy yapısı değişti. Uzun dönemli ilçe karşılaştırmalarında dikkatli olun.
- Tanımı okumamak: “Kişi başı gelir” ile “kişi başı GSYH”, “işsizlik oranı” ile “tarım dışı işsizlik oranı” farklı göstergelerdir. Meta veri açıklamalarını mutlaka okuyun.
- Kaynak belirtmemek: Haritanızda “Kaynak: TÜİK” ve veri setinin adı yer almalı.
Batlamyus TÜİK verisini nasıl kullanıyor?
Batlamyus, il düzeyindeki yıllık göstergeleri TÜİK Coğrafi İstatistik Portalı ve OECD SDMX servisinden çeker. Her göstergenin kaynağını, birimini ve yılını harita üzerinde gösterir. Bir göstergenin tüm illerdeki değerlerini iller listesinde tablo olarak görebilir, Excel uyumlu CSV olarak indirebilirsiniz. Her il için özet istatistikler ise il sayfalarında yer alır (örneğin Ankara, İzmir).